2026 жылғы 24 шілдеде Алматы қаласында Құқықтық саясатты зерттеу орталығы (LPRC) Қазақстан мен Қырғыз Республикасындағы өңірлік және жергілікті өзін-өзі басқаруды реформалау тұжырымдамаларының гибридті таныстырылымын өткізді. Іс-шара гибридті форматта өтіп, сарапшыларды, азаматтық қоғам ұйымдарының, академиялық қауымдастықтың, кәсіби бірлестіктердің өкілдерін, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару және мемлекеттік басқару саласында жұмыс істейтін мамандарды біріктірді.
Тұжырымдамалар Құқықтық саясатты зерттеу орталығы CAPS Unlock қайырымдылық қоғамдық қорының қаржылық қолдауымен іске асырып отырған «Қазақстан мен Қырғызстандағы жергілікті өзін-өзі басқаруды реформалау тұжырымдамасын әзірлеу» жобасы аясында әзірленді.
Іс-шараның бірінші бөлімінде саясаттанушы Димаш Альжанов Қазақстандағы аумақтық өзін-өзі басқаруды реформалау тұжырымдамасының негізгі ережелерін таныстырды. Қазақстан үшін әзірленген Тұжырымдама орталықсыздандыру мен аумақтық өзін-өзі басқаруды дамытудың ықтимал бағыттарына жүйелі көзқарас ұсынады. Құжат реформаның құқықтық негіздерін, әкімшілік-аумақтық құрылымды, өзін-өзі басқару органдарын қалыптастыру тәртібін, өкілеттіктерді бөлуді, мемлекеттік қадағалауды, қаржылық автономияны, муниципалитетаралық ынтымақтастықты және азаматтардың қатысу тетіктерін қамтиды. Талдау қолданыстағы заңнамаға, ресми статистикалық деректерге, халықаралық тәжірибеге және сараптамалық сұхбаттардың нәтижелеріне негізделген.
Іс-шараның екінші бөлімінде саясаттанушы Мәди Омаров Қырғыз Республикасындағы субұлттық басқаруды реформалау тұжырымдамасын таныстырды. Қырғыз Республикасына арналған Тұжырымдама елде жүргізілген әкімшілік-аумақтық өзгерістерден кейін субұлттық басқаруды одан әрі реформалаудың ықтимал бағыттарын қарастырады. Құжатта өзін-өзі басқарудың құқықтық және институционалдық негіздері, әкімшілік-аумақтық ұйымдастыру, өкілеттіктерді бөлу, өзін-өзі басқару органдарын қалыптастыру, фискалдық орталықсыздандыру, атқарушы билікті аумақтық ұйымдастыру, мемлекеттік қадағалау және азаматтардың қатысуы талданады.
Екі тұжырымдама да халықаралық тәжірибені салыстырмалы талдауға ғана емес, сонымен қатар ұлттық контекстке негізделген. Зерттеу аясында Қазақстанда 12 сараптамалық сұхбат, ал Қырғыз Республикасында 10 сараптамалық сұхбат жүргізілді. Олардың материалдары бағытталған сапалық контент-талдау әдісімен өңделді.
Гибридті таныстырылымға қоғамдық және зерттеу ұйымдарының, университеттердің, адам құқықтарын қорғау саласының және бұқаралық ақпарат құралдарының 42 өкілі, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару, құқық және бюджеттеу мәселелері бойынша тәуелсіз сарапшылар қатысты.
Талқылау орталық, өңірлік және жергілікті деңгейлер арасында өкілеттіктер мен ресурстарды қалай бөлу керектігі, өзін-өзі басқару органдарының нақты дербестігін қалай қамтамасыз етуге болатыны және сонымен бірге есеп берушіліктің, мемлекеттік қадағалаудың және азаматтардың қатысуының тиімді тетіктерін қалай сақтау қажеттігі туралы кәсіби диалогқа сұраныстың бар екенін көрсетті.
Дайындалған тұжырымдамаларды авторлар реформаларды одан әрі кәсіби және қоғамдық талқылауға қосылған сараптамалық үлес ретінде қарастырады. Қазақстан бойынша құжат мемлекеттік органдарға, мәслихаттар мен әкімдіктерге, сарапшылар қауымдастығына, азаматтық қоғам ұйымдарына, халықаралық серіктестерге және басқа да мүдделі тараптарға арналған. Осындай тәсіл Қырғыз Республикасына арналған Тұжырымдамада да көзделген, ал оның ұсынымдары ықтимал құқықтық, институционалдық және қаржылық шешімдерді одан әрі талқылауға негіз бола алады.
Құқықтық саясатты зерттеу орталығы (LPRC) зерттеу нәтижелерін тарату және Орталық Азиядағы орталықсыздандыру, өңірлік және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері бойынша кәсіби диалогты қолдау жұмысын жалғастырады.
